Δευτέρα, 30 Οκτωβρίου 2017

"Σχολείο, παιδεία, αυτόνομη κοινωνία"


"Σχολείο, παιδεία, αυτόνομη κοινωνία", από την Πολιτική Ομάδα Lieux Communs (Κοινοί Τόποι)

Το σχολείο βρίσκεται σε κρίση. Όποιος το αγνοεί αυτό πρέπει να είναι μάλλον τυφλός ή κουφός, δεδομένης της μεγάλης προβολής που έχει λάβει το ζήτημα μέσα από δημοσιεύματα, κοινωνιολογικές μελέτες και εξειδικευμένα περιοδικά: «πτώση του επιπέδου», «τέλος της αυθεντίας», «ανεπαρκή κίνητρα», «βία» κ.λπ. Αυτή η συσσώρευση θεαματικών συμπτωμάτων, τα οποία εκτείνονται σε ολόκληρη την κοινωνία, συντηρεί την απόγνωση και εμποδίζει την κατανόηση των μηχανισμών κατάρρευσης που βρίσκονται επί το έργον. Μπροστά σε αυτήν, οι ψευδοϋπεύθυνοι επιβάλλουν σωρηδόν μέτρα που χειροτερεύουν την κατάσταση: κατασταλτική λογική, περικοπές κονδυλίων, επιχειρηματικού τύπου «αξιολόγηση», παιδαγωγικός επιστημονισμός, πολλαπλασιασμός των εκπαιδευτικών βαθμίδων και των γραφειοκρατικών στιβάδων κ.λπ.

Ιστορικά, η εκπαίδευση επιτελεί δύο διακριτές λειτουργίες, που αντιστοιχούν στις δύο θεμελιώδεις τάσεις της Δύσης: διαρκής αύξηση της οικονομικής ισχύος, από τη μεριά, και ατομική και συλλογική χειραφέτηση, από την άλλη. Η πρώτη λειτουργία, που έχει χαρακτήρα ωφελιμιστικό, συνίσταται στην εκπαίδευση με τη στενή έννοια του όρου: τα παιδιά πρέπει να αποκτήσουν ορισμένες ειδικές γνώσεις που θα τους επιτρέψουν την ένταξη στη σφαίρα της παραγωγής. Η δεύτερη λειτουργία, που θα μπορούσαμε να την ονομάσουμε ανθρωπιστική (ουμανιστική), αποσκοπεί στη γενική πνευματική καλλιέργεια των μαθητών μέσω της εξοικείωσής τους με την πολιτιστική κληρονομιά της εκάστοτε δοσμένης κοινωνίας (με τα μεγάλα λογοτεχνικά, φιλοσοφικά, καλλιτεχνικά κ.λπ. έργα της). Φυσικά η πολιτιστική πλευρά έχει καταλήξει να θεωρείται δευτερεύουσα ενώ στην πραγματικότητα είναι η πρωταρχική: είναι αυτή που επιτρέπει στον καθένα να αναπτύξει τη ιδιαίτερη προσωπικότητά του στους κόλπους της ανθρωπότητας αλλά και ένα είδος πάθους για γνώση γενικώς, το οποίο αποτελεί απαραίτητη βάση ακόμα και για την κατανόηση και την οικοδόμηση εξειδικευμένων γνώσεων.



Όμως αυτές οι δύο λειτουργίες, που υποτίθεται ότι επιτελεί το εκπαιδευτικό σύστημα, έχουν πλέον καταστεί αντιφατικές. Η εξειδίκευση της γνώσης και οι ισχυρές πιέσεις που ασκούνται από την οικονομία και τις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας υποχρεώνουν το σχολείο να στραφεί κυρίως στον ωφελιμιστικό του ρόλο, περιφρονώντας την ανθρωπιστική πλευρά του. Η αντίφαση αυτή δεν είναι παρά τμήμα της ανθρωπολογικής κρίσης που χαρακτηρίζει το σύνολο των συγχρόνων κοινωνιών: οι αξίες, οι πολιτιστικές μορφές και οι τρόποι ζωής που έως τώρα δομούσαν την κοινωνική ζωή, βρίσκονται σε φάση αποσύνθεσης, υπό την πίεση του συντριπτικού βάρους της μαζικής κουλτούρας και του καταναλωτισμού. Η βαθμιαία εξαφάνιση των ριζοσπαστικών κινημάτων από τη δεκαετία του 1950 και μετά (τόσο των πολιτικών και κοινωνικών όσο και των πολιτιστικών ή διανοητικών) άφησε ελεύθερο το πεδίο στον αχαλίνωτο καπιταλισμό και στο ιδιαίτερό του πολιτιστικό πρότυπο. Πώς λοιπόν να προετοιμάσεις τους νέους για την άκρατη αναρρίχηση στις ιεραρχίες της εξουσίας και του χρήματος, επιστρατεύοντας τα πάντα προς αυτόν τον σκοπό και, συγχρόνως, να καλλιεργήσεις τη γνώση για τη γνώση, την κριτική σκέψη, την αγάπη του κοινού αγαθού;

Αυτές που κυριαρχούν από εδώ και στο εξής είναι οι «αξίες» της κοινωνίας της κατανάλωσης. Η ύλη που διδάσκεται στα εκπαιδευτικά ιδρύματα φαίνεται, όλο και περισσότερο, σα να μην έχει πια ιδιαίτερη σχέση με αυτό που σκέφτονται και αισθάνονται οι νέοι σήμερα. Το σχολείο μεταμορφώνεται σε στείρα υποχρέωση αποστήθισης «νεκρών» γνώσεων, που θα ξεχασθούν μετά την αποφοίτηση. Οι ίδιες οι συνθήκες μέσα στις οποίες μεγάλωσαν και γαλουχήθηκαν οι εκπαιδευτικοί έχουν αλλάξει βαθιά: η αυθεντία τους, η οποία δε μπορεί να βασίζεται παρά στο πάθος τους για τη γνώση, στον εμπλουτισμό της και τη μετάδοσή της, υποσκάπτεται από όλες τις μεριές, ακόμη κι από τα μέσα, συνοδεύοντας, έτσι, τη γενικότερη επιδείνωση των συνθηκών άσκησης του επαγγέλματος του εκπαιδευτικού. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια, το σχολείο δυσκολεύεται να μεταδώσει κάποια πολιτιστική κληρονομιά στους μαθητές του, καθώς αυτή η τελευταία φαντάζει εντελώς εκτός του πεδίου των καθημερινών ενασχολήσεων και και των τρόπων σκέψης τους. Τελικά δεν απαιτούνται υπερβολικά πολλά από το σχολείο, όπως συνήθως λέγεται· απαιτείται, μάλλον, κάτι που έχει καταστεί αδύνατο, δεδομένου ότι, κατά κάποιον τρόπο, η «επίσημη» ιδεολογία των κοινωνιών μας είναι πλέον η μαζική κουλτούρα που μεταδίδεται από την τηλεόραση και τις νέες τεχνολογίες.

Οι αρετές που, μέχρις ενός βαθμού, κατάφερε να προωθήσει το λαϊκό, ρεπουμπλικανικό σχολείο έχουν πλέον πλήρως παραμορφωθεί: το κριτικό πνεύμα έχει μετατραπεί σε κυνισμό, η απελευθέρωση από τη θρησκεία σε άλλοθι για την εμπέδωση της πνευματικής εκρίζωσης, η εγκυκλοπαιδική προοπτική σε επαγγελματικού τύπου πολυπραγμοσύνη, η υποχρεωτική και δωρεάν παιδεία σε αυθαίρετο και σωφρονιστικό καταναγκασμό... Η εκπαίδευση δε θεωρείται πλέον παράγοντας προσωπικής αυτο-εκπλήρωσης. Οι ανυπολόγιστες συνέπειες μιας τέτοιας πολιτιστικής ανατροπής διαφαίνονται ακόμα και στο πεδίο της αυστηρά ωφελιμιστικής λειτουργίας της εκπαίδευσης: δεν τίθεται πλέον θέμα εκμάθησης ενός επαγγέλματος -μιας «τέχνης»-, που απαιτεί γνώσεις και ικανότητες και του οποίου η κατοχή λειτουργεί ως πηγή μιας συλλογικής και ατομικής υπερηφάνειας· πρόκειται, αντίθετα, όλο και περισσότερο, για την προετοιμασία προς την αναζήτηση μιας προσωρινής θέσης εργασίας μέσα σε μια ανταγωνιστική αγορά, χωρίς άλλο νόημα πλην της παροχής ενός άμεσα καταναλώσιμου εισοδήματος. Ολόκληρη η κοινωνία, συμπεριλαμβανομένων και των εκπαιδευτικών, δίνει το παράδειγμα της υποταγής σε αυτόν τον κλιματισμένο εφιάλτη της κατανάλωσης ως αυτοσκοπού. Το γεγονός ότι τίποτε πια, σταδιακά, δεν έχει νόημα για κανέναν μέσα στις σύγχρονες κοινωνίες, καθιστά αδύνατη κάθε πραγματική παιδεία.

Δεν είναι τόσο ότι η το σχολείο δεν τα πάει καλά: μάλλον η ίδια η κοινωνία δείχνει να μην «τραβάει», γενικώς. Η παιδεία του ανθρώπου δεν είναι προϊόν συγκεκριμένων εξειδικευμένων, εκπαιδευτικών θεσμών αλλά όλων των θεσμών, όλοκληρου του κοινωνικού ιστού και προωθείται μέσα από το σύνολο των σχέσεων που συνάπτουν οι άνθρωποι μεταξύ τους αλλά και με τη φύση.



Είτε το θέλει είτε όχι, ολόκληρη η συλλογικότητα είναι επιφορτισμένη με την κοινωνικοποίηση των «νεοφερμένων», μεταδίδοντάς τους αξίες, γνώμονες, ήθη και πολιτιστικές πρακτικές. Σε όλες τις ανθρώπινες κοινωνίες, με ή χωρίς σχολείο, η παιδεία επιτελείται στην καθημερινή ζωή του ατόμου (οικογένειες πολλών γενεών, ζωή του χωριού, συντεχνίες, εκκλησία, θέατρο, θεάματα, δημοτικά τραγούδια, λαϊκά άσματα και μύθοι, γιορτές, συνδικάτα, πολιτικές κινητοποιήσεις κ.λπ.). Αυτή η «άτυπη» παιδεία αποτελούσε τη βάση για μια πρωτογενή κοινωνικότητα, για μια καθημερινή και κοινή ευπρέπεια, που ενσωμάτωνε χειρονομίες, εκφράσεις, κοινωνικές συμβάσεις και χαρακτήριζε τη συλλογική ζωή. Τι μεταδίδουν, όμως, σήμερα ο καταιγισμός των μέσων ενημέρωσης, ο γεμάτος αυτοκίνητα δρόμος, η ερημωμένη συνοικία; Τι διδάσκουν τα αστραφτερά περιοδικά, η διαφημιστική χυδαιότητα, τα ανώνυμα φάστφουντ, οι αριβίστες «καλλιτέχνες» του σταρ σύστεμ, τα μηδενιστικά πολιτικά σχήματα; Συσκευασμένη από πανίσχυρα εμπορευματικά συμφέροντα, αυτή η γυαλιστερή παιδεία, θλιβερή και επιφανειακή, το μόνο που μπορεί να παράγει είναι ένας είδος προσωπικότητες ανήσυχης, αριβίστριας και -συνάμα- καταθλιπτικής, τη στιγμή που η ανθρωπότητα έχει περισσότερο από ποτέ ανάγκη από όλες της τις πνευματικές ικανότητες.

Το πραγματικό πρόβλημα, που αποκαλύπτεται μέσω της «κρίσης» του σχολείου, είναι η γενική κατεύθυνση του πολιτισμού μας. Τα ολοκληρωτικά επεισόδια του 20ού αιώνα δεν υπέσκαψαν μόνο τη νομιμότητα κάθε ανεξέλεγκτης ιεραρχικής εξουσίας αλλά και την πίστη στις υποτιθέμενες αρετές του πολιτισμού απέναντι στη βαρβαρότητα. Τα κινήματα αμφισβήτησης, από την άλλη πλευρά, υπονόμευσαν ανοιχτά και στα μάτια όλων, μικρών και μεγάλων, τις ορθολογικές αιτιολογήσεις της αλλοτρίωσης, της αδικίας και της ανισότητας, που βασιλεύουν παντού, δίχως όμως, μέσω αυτής της υπονόμευσης, να επιτευχθεί μια ανανέωση της συλλογικής προοπτικής. Χιλιόχρονοι πολιτισμοί βρίσκονται μαζικά αντιμέτωποι, αβέβαιοι για την ταυτότητά τους, τις ρίζες τους, τα προτάγματά τους. Οι οικολογικές καταστροφές, παρούσες και μέλλουσες, ανατρέπουν τις κατηγορίες σκέψης και τις συσσωρευμένες γνώσεις αιώνων. Οι νέες τεχνολογίες εισβάλλουν σε όλες τις πτυχές της ζωής, σαν νέες πυθίες που μεταμορφώνουν ριζικά την καθημερινή μας σχέση με τη γνώση, την εξουσία, τη ζωή… Χωρίς αμφιβολία, τα πολιτιστικά μας πλαίσια, οι γνώσεις μας, οι υπάρξεις μας έχουν αποσυνδεθεί όσο ποτέ άλλοτε από τις απαιτήσεις της εποχής μας, ενώ αυτό που, ουσιαστικά, μας χρειάζεται είναι μια εκ βάθρων αναδιάρθρωση. Αναμφίβολα, επίσης, όσο η κατάσταση χειροτερεύει, ζητάμε, όσο ποτέ άλλοτε, σα να είμασταν παιδιά, να ασχοληθούν κάποιοι άλλοι με τα προβλήματα -οι πολιτικοί, οι ειδήμονες, οι τεχνοκράτες, οι ειδικοί-, ούτως ώστε εμείς να οχυρωθούμε στον χάρτινο πύργο της ιδιωτικής ζωής. Ο κόσμος των υπεύθυνων ενηλίκων μοιάζει να έχει αποσυρθεί σιωπηρά -γιατί λοιπόν μας εκπλήσσει η διαπίστωση πως ο κόσμος των παιδιών προκαλεί θόρυβο και υστερία;




Η εκπαίδευση των νέων γενεών εδώ και αρκετές δεκαετίες αποτελεί χειροπιαστό παράδειγμα αυτής της γενικευμένης παραίτησης που χαρακτηρίζει όλες τις τάξεις, τα επαγγέλματα και τους τομείς της κοινωνίας... Οι αντιδραστικοί πειρασμοί που αποσκοπούν στην «αποκατάσταση της τάξης» δεν μπορούν να δουν τις αιτίες της παρακμής κι έτσι απλώς τη συνοδεύουν, αποκρύπτοντας τη μοναδική ελπίδα: μια επανοικειοποίηση, από ολόκληρο τον πληθυσμό, του νοήματος της συλλογικής ζωής. Αυτός ο ριζικός αυτο-μετασχηματισμός θα μας επέτρεπε να αντιμετωπίσουμε τα καίρια προβλήματα της εποχής, μέσω της επανίδρυσης μιας πραγματικής δημοκρατίας, που δε θα είναι η εξουσία γραφειοκρατικών στρωμάτων, φρατριών από ειδήμονες και πολιτικών μαφιών -δηλαδή, με άλλα λόγια, η εξουσία της ολιγαρχίας που κυριαρχεί σήμερα αποκλειστικά και μόνο για την προάσπιση των συμφερόντων της. Η συμμετοχή όλων στις κοινές υποθέσεις, στη διαμόρφωση της πορείας της κοινωνίας, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημιουργία ανθρωπίνων όντων που θα είναι υπεύθυνα για τις πράξεις τους, το λόγο και τους πόθους τους. Ταυτόχρονα απαιτεί την εγκαθίδρυση ενός νέου τύπου σχέσεων με την εργασία, την εξουσία, τη γνώση. Μια τέτοια ρήξη συνεπάγεται την αναβίωση των καλύτερων στοιχείων της συλλογικής μας ιστορίας όπως επίσης και την επανασύνδεση μας με μια παιδαγωγική σκέψη και πρακτική άξια του ονόματός της.

Για μας, το σχολείο δε μπορεί να έχει νόημα παρά αν στοχεύει στην ατομική και συλλογική αυτονομία. Αυτό σημαίνει ότι θεσπίζουμε, επεξεργαζόμαστε, εφαρμόζουμε και αλλάζουμε τον κοινό νόμο μέσα από τη μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή: αν η πραγματική δημοκρατία έγκειται στη διαβούλευση του λαού που συναθροίζεται μέσα από συνελεύσεις, τότε η πραγματική εκπαίδευση δε μπορεί παρά να συνεπάγεται ένα μοντέλο λειτουργίας βασισμένο σε συνελεύσεις όπου συμμετέχουν καθηγητές, μαθητές, εκπαιδευτικό προσωπικό, τεχνικοί κ.λπ., με καθορισμένους κανόνες (δικαίωμα βέτο των ενηλίκων, αρμοδιότητες κ.λπ.). Ομοίως, οι παιδαγωγικές σχέσεις πρέπει να βασίζονται στην επιθυμία μάθησης και διδασκαλίας, που πρέπει να υποκινηθεί, να διατυπωθεί και να πραγματοποιηθεί. Ο ανταγωνισμός, η «επιτυχία», ο κονφορμισμός δεν μπορούν να αποτελούν εκπαιδευτικά κίνητρα: η προώθηση, χωρίς αυταπάτες και ωραιοποιήσεις, της βούλησής μας να συμμετάσχουμε στην ανθρώπινη περιπέτεια είναι ο μοναδικός φορέας κάθε αληθινής ύπαρξης. Τέλος, η προετοιμασία των νέων γενεών για τις μελλοντικές προκλήσεις, η μετάδοση των ανεκτίμητων κτημάτων των περασμένων χιλιετηρίδων, είναι έργο που απαιτεί από τον λειτουργό πραγματική δυνατότητα αυτόνομης σκέψης και πράξης. Μακριά από την αριστερή ή και μια ορισμένη αναρχική δημαγωγία που συμβαδίζουν πλέον, εκ των πραγμάτων, με το γραφειοκρατικό αυταρχισμό, πρόκειται για μια κριτική επιστροφή στην πρακτική του παιδαγωγού, για μια δίχως τέλος διερώτηση πάνω στη σκέψη του και την τεράστια ευθύνη που συνεπάγεται η αποδοχή, η αγάπη και ο μετασχηματισμός του κόσμου μέσα στον οποίο ζούμε.


ΜΑΪΟΣ 2010 Το κείμενο είναι μετάφραση από μπροσούρα που δώθηκε


σε μαθητκές διαδηλώσεις στο Παρίσι σε 4.000 αντίτυπα από την


Πολιτική Ομάδα Lieux Communs (Κοινοί Τόποι)

Βιβλιοπρόταση: Célestin Freinet, θεσμική και κριτική παιδαγωγική

Μόλις κυκλοφόρησε!
PrintΣε απάντηση στην κρίση που βιώνει η κοινωνία μας και στον αντίποδα της σχολικής βίας και παραβατικότητας, του ανταγωνισμού και της σχολικής διαρροής είναι επιτακτική η ανάγκη για μια διαφορετική παιδαγωγική με κοινωνικο-πολιτικό εκπαιδευτικό όραμα, για ένα σχολείο ανοικτό και συνεργατικό, ένα σχολείο-κοινότητα όπου να αναπτύσσονται καθημερινά η ελευθερία, η δημοκρατία, η συνεργασία, η αλληλεγγύη, η ισότητα και ο σεβασμός στη διαφορετικότητα – όχι ως γνώση αλλά ως καθημερινό βίωμα, όπου οι μαθητές και οι μαθήτριες να αναπτύσσονται ολόπλευρα για να γίνουν αυριανοί πολίτες με κριτική συνείδηση και χειραφέτηση. Η αδυναμία και το έλλειμμα των παραδοσιακών εκπαιδευτικών συστημάτων καταδεικνύουν αυτή την ανάγκη για μια διαφορετική παιδαγωγική, όπως είναι η παιδαγωγική του Célestin Freinet, η θεσμική και κριτική παιδαγωγική, με το σχολείο να αναπτύσσει πρωτίστως την αυτονομία και τη δημιουργικότητα, την ελεύθερη έκφραση και την επικοινωνία, τη συνεργασία και την κριτική σκέψη και χειραφέτηση των μαθητών και μαθητριών. Τα 30 συνολικά κείμενα που συγκεντρώθηκαν σε αυτό το έργο αναδεικνύουν με επιστημονικό, ερευνητικό και πρακτικό λόγο, το ιστορικο-κοινωνικό πλαίσιο, τη φιλοσοφία και τις αρχές ενός ελεύθερου, ανοικτού και συνεργατικού σχολείου μέσα από την παιδαγωγική Freinet. Οι αναγνώστες θα γνωρίσουν μάλιστα τις ποικίλες δοκιμασμένες και επεξεργασμένες τεχνικές της εν λόγω παιδαγωγικής (Συμβούλια, Σχολικά έντυπα – εφημερίδες και μικρά βιβλία, Αλληλογραφία, Εργαστήρια τέχνης, Οπτικοακουστική παιδεία, Βιβλιοθήκες) όπως έχουν εφαρμοστεί και εφαρμόζονται σε σχολεία όλου του κόσμου με εξαιρετική επιτυχία καθώς και τις εμπειρίες – αντιπροσωπευτικά παραδείγματα από την εφαρμογή τους στη χώρα μας. Η εξάπλωση του Δικτύου των σχολείων Freinet ανά τον κόσμο και την Ελλάδα αποτελεί την καλύτερη απόδειξη για τη διαχρονικότητα και την επικαιρότητα των προτάσεων. Αυτό το βιβλίο μπορεί να βοηθήσει όλους εκείνους που ονειρεύονται μια καλύτερη παιδεία σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και όλους εκείνους που επιθυμούν να εργαστούν για τη δημιουργία ενός κινήματος στην εκπαίδευση με τις παραπάνω κοινωνικο-πολιτικές και παιδαγωγικές αναζητήσεις. Μια παιδεία που απαντά στις ανάγκες των καιρών και είναι σε θέση να προσφέρει την απόλαυση μιας δημιουργικής, ευχάριστης όσο και αποδοτικής εργασίας σε παιδιά και εκπαιδευτικούς.

Οι εκδόσεις των συναδέλφων

Δευτέρα, 16 Οκτωβρίου 2017

Εργαστήρι για τη Δημοκρατική Σχολική Τάξη

Φωτογραφία του Stephanos Cherouvis.




Εργαστήρι για τη Δημοκρατική Σχολική Τάξη 
στο Διεθνές Συνέδριο EDEN Open Classroom 2017: Open Schools for Open Societies


Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα για μια Δημοκρατική Παιδεία (http://www.eudec.org/Home) και το ευρωπαϊκό έργο The Enquiring Classroom (http://www.enquiring-project.eu/) σας προσκαλούν σε ένα εργαστήρι για τη δημοκρατική σχολική τάξη. Το εργαστήρι θα λάβει χώρα στο πλαίσιο του διεθνούς συνεδρίου EDEN Open Classroom 2017: Open Schools for Open Societies (http://openschool2017.ea.gr/), το Σάββατο 21 Οκτωβρίου 2017, από 14.30 έως 18.00, στις εγκαταστάσεις τις Ελληνογερμανικής Αγωγής στην Παλλήνη Αττικής.

Λίγα λόγια για το εργαστήρι:

Το εργαστήρι είναι το αποτέλεσμα μιας κοινής προσπάθειας των συνδιοργανωτών με όραμα το δημοκρατικό σχολείο. Αποτελείται από δύο ενότητες, με προτάσεις, υλικό και δραστηριότητες τόσο από το TEC όσο και από την EUDEC.

Για τη συμμετοχή σας στο εργαστήρι, είναι απαραίτητη η εγγραφή σας στο συνέδριο (επιλογή 2 στη φόρμα εγγραφής): http://openschool2017.ea.gr/?q=registration-conference

Ενότητα 1 (TEC): H φιλοσοφική διερεύνηση στο σχολείο (1 ώρα)

• Η φιλοσοφική διερεύνηση για/με παιδιά
• Οι βιωμένες αξίες
• Η ερμηνευτική προσέγγιση των πεποιθήσεων
• Η χρήση ψηφιακών κοινοτήτων και εκπαιδευτικών σεναρίων

Ενότητα 2 (EUDEC): Ο ομορφότερος κόσμος,
τον οποίο η καρδιά μας γνωρίζει, είναι εφικτός (2 ώρες)

• Αντιαυταρχική Εκπαίδευση - Νέα Αγωγή – Κριτική Παιδαγωγική
• Τι κάνει ένα σχολείο δημοκρατικό στην πράξη: Πρωινός Κύκλος, Δάσκαλος Εμπιστοσύνης, Επιτροπή Επίλυσης Συγκρούσεων, Σχολική Συνέλευση
• Βιωμένα παραδείγματα από σχολεία-μέλη του EUDEC
• Ανοιχτή συζήτηση για τη δημοκρατία στα σχολεία
• Το EUDEC στην Ελλάδα
• Βιωματικό Εργαστήρι στην “Τέχνη του ακούειν”

Λίγα λόγια για τους διοργανωτές:

Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα για τη Δημοκρατική Παιδεία (EUDEC) υποστηρίζει τα Δημοκρατικά Σχολεία, εστιάζοντας σε δύο θεμελιώδεις αρχές: α) στην ισοτιμία, συνευθύνη και συνεργασία δασκάλων και μαθητών ως προς τον τρόπο λειτουργίας του σχολείου και β) στο δικαίωμα των μαθητών να επιλέγουν τo περιεχόμενo, τον τρόπο και το ρυθμό της μάθησής τους.



Το Ευρωπαϊκό Έργο The Enquiring Classroom (TEC) αναπτύσσει στρατηγικές για την υποστήριξη εκπαιδευτικών και μαθητών που συμμετέχουν σε συζητήσεις σχετικά με την ταυτότητα, τις θρησκείες, τις πεποιθήσεις, τις δημοκρατικές αξίες, τη διαφορετικότητα, την ενσωμάτωση και τη βία, σε ένα σχολικό περιβάλλον χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς.

Τετάρτη, 16 Αυγούστου 2017

1ος Κύκλος εκπαίδευσης Εμψυχωτών Ευέλικτης Μάθησης

(Αgile Learning Facilitators-ALF Summer)
Παρασκευή 28 Ιουλίου Σάββατο 5 Αυγούστου 2017
Αγρόκτημα της ομάδας «Σταγόνες», Βλαχιά, Β. Εύβοια

Είχα τη χαρά και την τιμή να συμμετέχω και να καταγράψω με την καμερά μου τον πρώτο αυτό κύκλο που διεξήχθη στη χώρα μας αυτό το καλοκαίρι. Οι εντυπώσεις μου και τα συναισθηματά μου έχουν αγγίξει το σημείο κορεσμού, αφού μέσα σε αυτές τις δέκα ημέρες συμπυκνώθηκαν γνώσεις και πρακτικές που απαιτούν πολύ χρόνο για να χωνευτούν και να επεξεργαστούν. Η μοναδική αίσθησης ικανοποίησης που μοιράστηκα με τα παιδιά , τους γονείς και τους εκπαιδευτές μας, ήταν αποτέλεσμα μιας εμπειρικής και συμμετοχικής προσέγγισης που μας έδωσε πολλές ελπίδες για να συνεχίσουμε να οραματιζόμαστε κοινότητες αρμονικής συνύπαρξης, όπου η παιδεία ως γενικότερη έννοια είναι συνυφασμένη με τις νέες κοινωνικές δομές, που θα μας βοηθήσουν να πραγματώσουμε την ελευθερία της γνώσης και της μάθησης.
Μιλήσαμε για μια πρωτοποριακή εκπαίδευση.Για παιχνίδι και τεχνολογία. Για αυτομόρφωση και αλληλοδιδακτική και για υποστήριξη μιας κοινότητας εξωσχολισμού (unschooling).
Το πρόγραμμα περιλάμβανε ένα τριήμερο βιωματικό εργαστήριο στην Ευέλικτη Μάθηση, μια πενταήμερη Nature Play παιδική κατασκήνωση και μία μέρα όπου μοιραστήκαμε τις εμπειρίες και τις νέες μας δεξιότητες.
Κι όλα αυτά στην εντυπωσιακή φύση της Β. Εύβοιας!

Ε.Β (Cinevangelos)

Λίγα λόγια για το καμπ που συνδιοργανώθηκε από το Nature Play και την ομάδα «Σταγόνες»

Η Εμπειρία
Οι Εμψυχωτές/Διευκολυντές Ευέλικτης Μάθησης συνεργάστηκαν με νέους εμψυχωτές, γονείς, μέλη άλλων ΚΕΜ και εθελοντές, και να συν-δημιούργησαν μια δομή αυτοκαθοδηγούμενης μάθησης για τους ενήλικες που παρακολούθησαν το τριήμερο εργαστήριο καθώς και για τα παιδιά που συμμετείχαν στη συνέχεια στην πενταήμερη κατασκήνωση.
Η Δομή
Ξεκινούσαμε και τελειώναμε κάθε μέρα μαζί, δημιουργώντας καθημερινά το περιεχόμενο του προγράμματος, χρησιμοποιώντας τα ίδια εργαλεία αυτό-διαχείρισης που χρησιμοποιούμε στους χώρους εναλλακτικής εκπαίδευσης. Αυτή είναι η εμπειρική μάθηση (experiential learning) -μάθηση μέσω της πράξης και της καθημερινής εμπειρίας. Δεν υπήρχε δηλαδή κάποιο προκαθορισμένο «πρόγραμμα σπουδών».




Ο Βασικός Σκοπός επετεύχθη
Οι συμμετέχοντες αποκτήσαμε την εμπειρία και την αυτοπεποίθηση να συντονίσουμε ένα ΚΕΜ ή αντίστοιχο αυτοκαθοδηγούμενο πλαίσιο μάθησης. Όλα αυτά δεν είχαν να κάνουν τόσο με την απλή απορρόφηση πληροφορίας ή με τη μάθηση του «σωστού» τρόπου χρήσης των παραπάνω εργαλείων ευέλικτης διαχείρησης, όσο με το να μάθουμε να εξασφαλίζουμε χώρο, χρόνο και κίνητρα για μάθηση και να συνυπάρχουμε σε μια αυθεντική (και όχι εξουσιαστική) σχέση μεταξύ μας και με τους μαθητές.
 



Το πρόγραμμα συνοπτικά ήταν το εξής:
1η-3η  Μέρα : Τα Βασικά
Μια τριήμερη εισαγωγή στην διευκόλυνση (facilitation) και την Ευέλικτη Μάθηση, όπου έμπειροι εμψυχωτές όπως ο Eric Bear και η Sierra Allen μοιράστηκαν μαζί μας τη θεωρία και την πράξη, αλλά και βιωματικές δραστηριότητες/ασκήσεις. Ακολουθήσαμε το ρυθμό που ακολουθεί ένα ΚΕΜ κατά τις σχολικές μέρες: πρωινός προσδιορισμός προθέσεων, ημερήσια εξερεύνηση, και το απόγευμα κύκλος για συζήτηση και μοίρασμα ιδεών και εμπειριών.






4η-8η Μέρα : Η Κατασκήνωση
Ήταν η κατάλληλη περίπτωση να εξασκήσουμε τα εργαλεία και τις αρχές της Ευέλικτης Μάθησης!
Όλοι μαζί συμβάλλαμε ώστε να λειτουργήσει μια καλοκαιρινή κατασκήνωση όπως ένα ΚΕΜ. Βιώσαμε την πλήρη εμπειρία ενός ΚΕΜ σε όλες τις ηλικίες και εξασκείσαμε τις αρχές της Ευέλικτης Μάθησης. Εδώ τα παιδιά συμμετείχαν και πολλαπλασίαζαν την  ενέργεια! Ήταν μια ιδανική ευκαιρία να εμβαθύνουμε τις δεξιότητές μας και να χτίσουμε μια πιο αυθεντική σχέση με τα παιδιά, καθώς και να μάθουμε να χρησιμοποιούμε τα εργαλεία, να ηγούμαστε κάποιων συνεδριών και να υποστηρίζουμε τις εργασίες των παιδιών.
 

9η Μέρα:
Ο Απολογισμός- η Ανατροφοδότηση (feedback) και η Γιορτή Λήξης
Μια ανεπίσημη μέρα που σίγουρα έφερε την ομάδα πιο κοντά. Αντιμετωπίζοντας ισότιμα όλα τα μέλη της ομάδας, αναλογιστήκαμε την εμπειρία μας,  εντοπίσαμε κενά στις νέες μας δεξιότητες και εμβαθύναμε στο πώς να τις βελτιώσουμε. Επίσης... το γιορτάσαμε και δεσμευτήκαμε να συναντηθούμε μελλοντικά!


Τι κάνει ο εμψυχωτής/διευκολυντής (facilitator);
Τα παιδιά μας μεγαλώνουν σε ένα κόσμο που ολοένα και αλλάζει. Με τον ίδιο ρυθμό αλλάζει και η εκπαίδευσή τους. Μαθαίνουν και αποκτούν δεξιότητες από το διαδίκτυο, από τις εξωσχολικές τους δραστηριότητητες κι από τόσα άλλα εκτός του σχολείου. Έτσι αλλάζει και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Καλείται από απλός μεταδότης γνώσεων (δασκαλοκεντρική διδασκαλία), να γίνει εμψυχωτής/διευκολυντής (facilitator) της μαθησιακής διαδικασίας, δηλαδή να οργανώνει μαθησιακά περιβάλλοντα προσαρμοσμένα στις ατομικές ανάγκες κάθε παιδιού (μαθητοκεντρική διδασκαλία), και έτσι, να τα διευκολύνει στο ταξίδι τους για την απόκτηση γνώσης.
Τα Κέντρα Ευέλικτης Μάθησης (ΚΕΜ) λειτουργούν ως ένα δίκτυο αναγνωρισμένων από το κράτος σχολείων και ομάδων κατ'οίκον εκπαίδευσης στις Η.Π.Α., και επαναφέρουν τη χαρά της μάθησης με μια εντυπωσιακά αποδοτική εκπαιδευτική προσέγγιση: την αυτοκαθοδηγούμενη μάθηση. H αυτοκαθοδηγουμενη μαθηση υποστηρίζεται από τον πολιτισμό που δημιουργούν οι προθέσεις της ομάδας/κοινότητας και ενισχύεται από τα εργαλεία ευέλικτης διαχείρισης (agile management tools) που διδάσκονται στα ΚΕΜ.

Τί σημαίνει όμως Ευέλικτη Μάθηση (Agile Learning);

Agile σημαίνει ευέλικτος, ευκίνητος, εύστροφος!

Η Ευέλικτη Μάθηση συνοψίζεται σε αυτά τα 3 σημεία:

 Αυτοκαθοδηγούμενη (self-directed)
Οι άνθρωποι είναι μαθητές από τη φύση τους. Όταν τα παιδιά αφήνονται να ασχοληθούν με ό,τι έχουν πάθος, αφοσιώνονται και μαθαίνουν πιο γρήγορα και πιο αποδοτικά –
καλύπτοντας χρόνια διδακτικής ύλης, μέσα σε εβδομάδες μόνο, τη στιγμή που αυτά επιλέγουν να μάθουν.
Δηλαδή καθοδηγούν από μόνα τους τη μάθησή τους.
Πολιτισμός της Κοινότητας
Στα σχολεία αυτά τα παιδιά νιώθουν ότι εισακούονται, ότι ανήκουν στην ομάδα. Ο σκοπός τους και οι προθέσεις τους λαμβάνονται υπ΄όψιν από την εκπαιδευτική κοινότητα.
Ως κοινωνικά όντα, λειτουργούμε καλύτερα μέσα σε τέτοιες ζωντανές κοινότητες, οι οποίες χτίζουν την αυτοπεποίθησή μας, διευρύνουν τα επικοινωνιακά μας ταλέντα και μας βγάζουν τον καλύτερο εαυτό μας. Έτσι δημιουργούμε ένα πολιτισμό που μας αφορά προσωπικά και συνειδητά.





Εργαλεία Ευέλικτης Διαχείρισης (agile management tools) Χρησιμοποιούμε πρακτικά και συγκεκριμένα εργαλεία έτσι ώστε να μετατρέψουμε όλα αυτά τα υψηλά ιδανικά σε εφικτές και αξιόπιστες πρακτικές. Αυτά τα εργαλεία και οι πρακτικές παρέχουν εμφανή αποτελέσματα στη μάθηση, αποτελούν εξαιρετική εξάσκηση στην αυτοδιαχείρηση, και έχουν σαφείς σκοπούς και στόχους. Παράλληλα προωθούν την εύκολη ενσωμάτωση νέων δομών σύμφωνα με τις παιδαγωγικές, προσωπικές ή ομαδικές ανάγκες που προκύπτουν.
Εδώ, ο Εric Bear που ήταν ο βασικός εισηγητής του καμπ, σε μία TEDx ομιλία σχετικά με την Ευέλικτη Μάθηση. 

«Οι ρίζες μας βρίσκονται στη γη.
Τα παιδιά πρέπει να μάθουν πώς να νιώθουν και να ζουν σε αρμονία με τη Γη.»


- Δρ. Μαρία Μοντεσσόρι

Δευτέρα, 17 Ιουλίου 2017

Δημοκρατική Παιδεία

πηγή: EUDEC
Image
Υπάρχει λόγος που τα σχολεία, σε κράτη δημοκρατικά, δε λειτουργούν δημοκρατικά αλλά ιεραρχικά; Η απάντηση είναι πως όχι.
Έρευνα χρόνων στην εκπαίδευση έχει αποδείξει ότι ο πιο αποδοτικός τρόπος μάθησης είναι όταν αυτή πηγάζει από την περιέργεια του ίδιου του μαθητή και ακολουθεί τα δικά του ενδιαφέροντα. Στα δημοκρατικά σχολεία και πανεπιστήμια συμβαίνει ακριβώς αυτό. Ελεύθερη, αυτόβουλη μάθηση. Η φυσική περιέργεια δεν πνίγεται, αλλά καλλιεργείται. Το αποτέλεσμα: μαθητές κινητοποιημένοι, μαθητές σε συνεχή αναζήτηση, μαθητές δια βίου.
Η Δημοκρατική Παιδεία στηρίζεται σε δύο θεμελιώδεις αρχές:
  • υποστηρίζει την αυτο-κινούμενη μάθηση
  • βλέπει το σχολείο ως μία κοινότητα μάθησης, η οποία βασίζεται στην ισότητα και τον αλληλοσεβασμό (μεταξύ όλων των μελών - μαθητών και καθηγητών)

Αυτο-κινούμενη μάθηση

Οι μαθητές στα δημοκρατικά σχολεία επιλέγουν πως θα περάσουν τη μέρα τους, πως θα αναπτύξουν και θα επεξεργαστούν τα ενδιαφέροντά τους, πως θα προετοιμαστούν για τη ζωή και τη σταδιοδρομία τους. Η μάθηση μπορεί να λάβει χώρα μέσα στην τάξη, ακριβώς όπως και στα συμβατικά σχολεία, αλλά υπάρχουν και αμέτρητοι άλλοι τρόποι μάθησης έξω από τις αίθουσες. Μέσω της ανεξάρτητης μελέτης, της έρευνας στο διαδίκτυο, παίζοντας παιχνίδια, κάνοντας εθελοντισμό, βοηθώντας σε κάποιο εργασιακό χώρο, με επισκέψεις σε μουσεία, ταξιδεύοντας, αναλαμβάνοντας κάποιο έργο ή ακόμα και συζητώντας με φίλους και καθηγητές. Όλα αυτά είναι μέρος της σχολικής τους ζωής.

Μία κοινότητα ισότητας και αλληλοσεβασμού

Image
Το πιο ευεργετικό περιβάλλον για μάθηση - αλλά και για εργασία και τη ζωή εν γένη - είναι αυτό στο οποίο τα δικαιώματα μας αναγνωρίζονται και οι απόψεις μας γίνονται σεβαστές.
Στα δημοκρατικά σχολεία γίνονται τακτικές συναντήσεις στις οποίες όλα τα μέλη της κοινότητας έχουν από μία ψήφο, ανεξαρτήτως ηλικίας ή θέσης στην ιεραρχία. Μαθητές και καθηγητές μπορούν να καθίσουν μαζί ως ίσοι, να συζητήσουν και να πάρουν αποφάσεις όσον αφορά στους κανόνες του σχολείου, στο αναλυτικό πρόγραμμα, στα έργα μέσα στο σχολείο, στην πρόσληψη προσωπικού, ακόμα και σε θέματα προϋπολογισμού.
Το αποτέλεσμα: ανοιχτόμυαλοι, ανεκτικοί, υπεύθυνοι άνθρωποι, οι οποίοι δε θα διστάσουν να εκφράσουν τις απόψεις τους και γνωρίζουν πως να τις τοποθετήσουν αλλά και πως να ακούσουν αυτές των άλλων. Με άλλα λόγια, μορφωμένοι, ενεργοί πολίτες, ταιριαστοί σε μια σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία.

Γιατί Δημοκρατική Παιδεία;

Η ερώτηση θα έπρεπε να είναι: Γιατί όχι;
Ζούμε σε μία δημοκρατική κοινωνία που για να λειτουργήσει σωστά χρειάζεται δημιουργικούς πολίτες, οι οποίοι να δραστηριοποιούνται στις κοινότητες που ανήκουν, επιδιώκοντας συνέχεια την αλλαγή προς το καλύτερο. Τα παιδιά δεν αναπτύσσουν αυτές τις ιδιότητες μέσα από θεωρητικά μαθήματα. Ωστόσο, εκείνα που βιώνουν καθημερινά τι θα πει να είσαι υπεύθυνος για τον εαυτό σου και για τη κοινότητα στην οποία ανήκεις μέσα στο ίδιο το σχολείο, μαθαίνουν να εκφράζονται ελεύθερα, να αγωνίζονται για τα θέματα που θεωρούν σημαντικά, να επιλύουν προβλήματα και καταστάσεις ως ομάδα, να σέβονται τις απόψεις των άλλων και να συμβάλουν στην επιτυχή διαχείριση της κοινότητας. Όταν κάποιος είναι υπεύθυνος για την ίδια του τη μάθηση, οδηγείται στην ανακάλυψη και την επινόηση αποτελεσματικών στρατηγικών προς την επίλυση προβλημάτων γενικά, όποια κι αν είναι αυτά. Αυτή η ευελιξία και ικανότητα προσαρμογής είναι το εργαλείο που χρειάζεται ο καθένας μας για να συνεχίσει την αναζήτηση (μάθηση) στο άγνωστο που θα φέρει η ζωή.
Όσον αφορά στην αποτελεσματικότητα της μάθησης, η επιστημονική κοινότητα έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι πραγματική μάθηση (σε αντίθεση με την απομνημόνευση στοιχείων, τα οποία στην πλειοψηφία των περιπτώσεων ξεχνιούνται γρήγορα) μπορεί να λάβει χώρα μόνο μέσα σε ένα πλαίσιο απαλλαγμένο από το φόβο και το άγχος και όταν οι γνώσεις αφορούν το μαθητή και είναι σημαντικές για αυτόν. Αυτές οι προϋποθέσεις πληρούνται όταν οι μαθητές έχουν το δικαίωμα να κατευθύνουν τη μάθηση τους και παράλληλα υπάρχει κάποιος ειδικός δίπλα να τους υποστηρίζει, να παρέχει τα εργαλεία που θα χρειαστούν, την τεχνογνωσία του και να τους φωτίζει με εποικοδομητικά σχόλια.
Ακόμα κι αυτή η λογική, παρότι στέκει, δεν αγγίζει την ουσία της ύπαρξης της δημοκρατικής παιδείας. Τα παιδιά και οι νέοι δεν είναι προϊόντα παραγωγής για οικονομικούς σκοπούς, αλλά πολίτες με το δικαίωμα να ανατραφούν μέσα στο πνεύμα των ιδανικών που διακηρύσσονται στον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και ειδικότερα μέσα σε πνεύμα ειρήνης, αξιοπρέπειας, ανοχής, ελευθερίας, ισότητας και αλληλεγγύης; (Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, Νόμος 2101/1992). Αυτό συμπεριλαμβάνει την ελευθερία να διαλέξουν τι θα μάθουν, πως, πότε και με ποιον.