Δευτέρα, 24 Απριλίου 2017

Δημοκρατική Εκπαίδευση - Ελευθεριακά Σχολεία

Στο 3ο Πανελλήνιο Επιστημονικό Συνέδριο του ΙΑΚΕ «Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών» (5 - 7 Μαϊου 2017, Ηράκλειο Κρήτης) έχω την χαρά να παρουσιάζω ένα θέμα επιτακτικής σημασίας προς συζήτηση, με τίτλο:
Μεταμορφώνοντας την μαθησιακή διαδικασία:
η δημοκρατική εκπαίδευση και τα ελευθεριακά σχολεία
ως πρόταση για την ανάπτυξη και την κοινωνική αλλαγή
Παρασκευή 5 Μαϊου 2017
Ώρα 12:30 μμ (Αίθουσα Μίνως Ι)
Aquila Atlantis Hotel, Ηράκλειο
Όσο ρομαντικοί κι αν είμαστε σαν άτομα - νοσταλγοί της εποχής που ο δάσκαλος απολάμβανε τον αμέριστο σεβασμό της τοπικής κοινωνίας για την ικανότητά του να επιβάλλει την πειθαρχία και την στείρα απομνημόνευση - οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι η εκπαιδευτική διαδικασία έχει αλλάξει προς το καλύτερο σε σχέση με το παρελθόν. Ο εκπαιδευτικός δεν είναι πια ο μοναδικός ρυθμιστής της γνώσης. Αντιθέτως, ο μαθητές έχουν από καιρού αναλάβει ενεργητικό ρόλο. Τα προγράμματα που προτείνονται παγκοσμίως από τους επιστήμονες της Παιδαγωγικής, της Κοινωνιολογίας και της Ψυχολογίας ενθαρρύνουν τη συμμετοχή, αναγνωρίζουν διαφορετικά στυλ μάθησης, παρέχουν ευκαιρίες εξατομικευμένης διδασκαλίας, φτιάχνουν γέφυρες πολυπολιτισμικών ανταλλαγών, δημιουργούν κοινότητες. Όλα αυτά είναι ενεργητική μάθηση που βρίσκει το καλύτερο έδαφος για να δρέψει καρπούς μέσα από την οργανωτική πρόταση που ακούει στο όνομα «δημοκρατική εκπαίδευση».
Με έμφαση στην αυτενέργεια του ατόμου και όχημα την ισότητα, η δημοκρατική εκπαίδευση δίνει στα νέα παιδιά τη δυνατότητα να διδαχθούν από την εμπειρία, να έχουν μια διεπιστημονική προσέγγιση στα γνωστικά αντικείμενα που διδάσκονται στο σχολείο και να σχεδιάσουν από κοινού το πρόγραμμα που θα οδηγήσει στην προσωπική τους καλλιέργεια αλλά και στην ανάπτυξη του ευρύτερου περιβάλλοντος. Τα σχολεία που προκύπτουν μέσα από αυτή τη διαδικασία, βοηθούν στη στήριξη και στην αυτονόμηση των μαθητών μέσα στο γενικότερο κοινωνικό σύνολο.
Παρόλο το αυξημένο ενδιαφέρον γονέων, εκπαιδευτικών και επιστημόνων για τα ελευθεριακά σχολεία, το ελληνικό σύστημα δεν επιτρέπει τη δημιουργία δημοκρατικών δομών εκπαίδευσης.

Despoina Limniotaki 

H εκδήλωση στο facebook

Σάββατο, 15 Απριλίου 2017

Oι παιδαγωγικές οπτικές της ελευθεριακής εκπαίδευσης

Θεωρία και πράξη.
Διαβάστε εδώ την πτυχιακή εργασία των Σαράντη Σακαρίδη και Ανέτας Θεοδωρίδου

Το σχολείο είναι νεκρό

Τά περισσότερα παιδιά τοΰ κόσμου δέν πάνε σχολείο. ’Απ’ αύτά πού πάνε, τά περισσότερα τό έγκαταλειπουν τό συντο­ μότερο δυνατό. Οί περισσότερες χώρες τοΰ κόσμου δέν έχουν άλλη δυνατότητα παρά νά προσφέρουν μιά έλάχιστη μόρφωση στα παιδιά τους, ένώ παντού τά έξοδα γιά τήν παιδεία αυξάνονται μέ γρηγορότερο ρυθμό άπ’ δ,τι οί σχολικές έγγραφές καί τό έθνικό εισόδημα. Τά σχολεία είναι γιά τόν περισσότερο κόσμο αότό πού 6 συγγρα φέας όνομάζει τά «καθιερωμένα στηρίγμα­ τα των προνομίων», καί τήν ίδια στιγμή δμως είναι τά κυριώτερα δργανα κοινω­ νικής κινητικότητας· Άλλα μέ τί αντάλλαγμα άπέναντι στήν αληθινή μάθηση, στήν άληθινή δημιουργία καί στήν άληθινή δημοκρατία; Καί μέ ποιό τελικό άντάλλαγμα γιά τις κοινωνίες πού διαιωνίζονται μ’ αύτό τόν τρόπο; Αύτό είναι τό φόντο, δπου στηρίζεται τό σημαντικό, έκτεταμένο καί διορατικό βιβλίο τοΰ Έβερετ Ρέϊμερ. Ή πιό έπείγουσα προτεραιότητα στό θέμα τής μόρ­φωσης, είναι νά ενδιαφερθοΰμε γιά τις δυνατές έναλλακτικές λύσεις στήν παιδεία, σχετικά μέ τό περιεχόμενο, τήν όργάνωση καί τή χρηματοδότησή της. Πάνω άπ’ όλα χρειαζόμαστε έπειγόντως έναλλακτι­κές άπόψεις πάνω στήν ίδια τήν παιδεία, στη φύση της καί στις δυνατές λειτουρ­ γίες της, στις κοινωνίες τοΰ μέλλοντος.
ΕΒΕΡΕΤ ΡΕΤΜΕΡ

Παρασκευή, 24 Φεβρουαρίου 2017

Η Πειθαρχία στην Εκπαίδευση: Από το καρεκλάκι της σκέψης στην παρέλαση

Αποτέλεσμα εικόνας για children punishment«Γιατί είσαι όρθιος Βαγγέλη; Δεν είπε να μη σηκωθείτε; Τιμωρία στο καρεκλάκι τώρα!»
Πλησίαζε 10.00 το πρωί όταν ο μικρός κουράστηκε να περιμένει βιδωμένος στην καρέκλα του τη δασκάλα να επιστρέψει στην τάξη. Πάνε δύο ώρες που έλειπε, αφήνοντας 16 πεντάχρονα  με τη ρητή εντολή: «Φρόνιμα. Αναπνέετε μόνο!», όσο εκείνη διευθετούσε εκκρεμότητες του νηπιαγωγείου. Τα παιδιά αφέθηκαν δίχως παιχνίδια, χωρίς να επιτρέπεται να επικοινωνήσουν, να σηκωθούν ή να επιδοθούν στον παραμικρό θόρυβο. Βρέθηκα στο χώρο κάνοντας παράλληλη στήριξη σε παιδί με αναπτυξιακές διαταραχές.
Συνειδητοποιώ πως εγώ, η ενήλικη, η πλήρως εναρμονισμένη με τις κοινωνικές νόρμες και τις απαιτήσεις τήρησης κανόνων σε καθορισμένα πλαίσια, πιθανότατα να αποτύγχανα να μείνω καθιστή κοιτώντας στο άπειρο για 120 λεπτά. Κι αν θεωρείτε πως το σκηνικό αυτό δεν είναι συχνό φαινόμενο, κάνετε λάθος. Κι αν θεωρείτε πως το εν λόγω νηπιαγωγείο είναι δημόσιο (και συνεπώς πιο… χαλαρό), λαθεύετε ξανά.
Πέρα όμως από τις παράλογες απαιτήσεις, η ματαίωση των οποίων μπορεί να σε οδηγήσει τάχιστα στην τιμωρία, το βασικό ζήτημα συνίσταται στην ίδια τη σωφρονιστική μέθοδο. Η διάπραξη μιας μικρής αταξίας (ενός νηπιακού πλημμελήματος ας πούμε) σου εξασφαλίζει ένα χρονικό διάστημα –το οποίο ποικίλλει ανάλογα με την εκάστοτε διάθεση της νηπιαγωγού- στο «καρεκλάκι της σκέψης». Τοποθετημένο σε μία γωνία, σε απομονώνει από τη συμμορφωμένη ομάδα και σε καλεί «να σκεφτείς τι έκανες».
Βέβαια, επειδή η πλειονότητα των επισκέψεων στο καρεκλάκι προέρχεται από ηλιθιώδεις λόγους (άφησες δύο μπουκιές φαγητού, γέλασες με τη γκριμάτσα συμμαθητή κ.λπ.), στοιχηματίζω ότι το μόνο που σκέφτονται τα παιδιά στο χρόνο που τους δίνεται είναι η μεγάλη αδικία εις βάρος τους, ενώ φαντασιώνονται αηδιαστικά αυτιά γαϊδάρου στο κεφάλι της δασκάλας. Η πραγματική τραγωδία όμως –στην οποία μάλιστα δε χωρούν αστεϊσμοί- είναι οι συνέπειες που ακολουθούν όταν η συμπεριφορά σου κρίνεται κακή, και όχι απλώς ανάρμοστη.
Εάν αντιμιλήσεις στη δασκάλα, αν αρνηθείς να συμμετάσχεις σε δραστηριότητα, αν εκδηλώσεις ένα επεισόδιο θυμού… Τότε ακολουθεί η «μεγάλη καρέκλα».
Καρεκλάκι κατ’ουσίαν που χρησιμοποιούμε για τα βρέφη, η μεγάλη καρέκλα υποδέχεται το νήπιο και κλείνει˙ δηλαδή κλειδώνει με τρόπο που ακινητοποιεί το παιδί, το οποίο ας σημειωθεί ότι σχεδόν ποτέ δεν μπαίνει αδιαμαρτύρητα εκεί μέσα. Σα να μη φτάνει ο φυσικός περιορισμός, η δασκάλα προτρέπει τους συμμαθητές να αποδοκιμάσουν τον αντιφρονούντα. «Είσαι μωρό, είσαι μικρός, κοίτα πού κάθεσαι, μωρό!» Χλεύη, κοροϊδία και περιφρόνηση για εκείνον που απέτυχε να συμμορφωθεί, με εμένα στη γωνία να εξηγώ ψιθυριστά στο αυτιστικό παιδί μου γιατί δεν πρέπει να συμμετέχει στις αποδοκιμασίες.
Κάθε φορά αναρωτιέμαι: τι ακριβώς ενισχύεται εκείνη τη στιγμή; Ποιες μορφές δράσης θεμελιώνονται; Και τι μοτίβα αλληλεπίδρασης καλούμε τα παιδιά να υιοθετήσουν, διαμορφώνοντας κοινωνική συμπεριφορά –απέναντι στην εξουσία και στην ομάδα;
Η εύκολη λύση θα ήταν να κατηγορηθούν οι νηπιαγωγοί. Οι νηπιαγωγοί που αδιαφορούν, που δεν εργάζονται με ζήλο, που εκτελούν τα καθήκοντά τους διεκπεραιωτικά. Κάτι τέτοιο όμως δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Εργαζόμενες σε υπερπλήρη τμήματα, αναλαμβάνουν επιπλέον καθήκοντα γραμματείας λόγω περικοπών προσωπικού, πληρώνονται πενιχρά και ποτέ δε διδάχτηκαν οι ίδιες πώς η διδασκαλία είναι κατά βάση διασκέδαση. Δεν μπορείς να ζητήσεις ευθύνες από ανθρώπους που δεν εκτέθηκαν ποτέ στις κατάλληλες συνθήκες μεταλαμπάδευσης της γνώσης. Πόσο μάλλον όταν ολοένα και περισσότερο διαφαίνεται ότι η διαστρέβλωση των εκπαιδευτικών πρακτικών –διαστρέβλωση που ξεκινά τόσο νωρίς, όσο και η νηπιακή ηλικία- διόλου τυχαία δεν είναι. Είναι σκόπιμος ο τρόπος που η διδαχή εκτροχιάστηκε σε πειθαρχία.
Γιατί, αν αφήναμε τα παιδιά να αναλάβουν πρωτοβουλίες και τίποτα φοβερά κακό δε συνέβαινε, πώς θα τα τρομοκρατούσαμε έπειτα για την επιτακτική ανάγκη να μας ακούνε;
Τι θα γινόταν αν τους επιτρέπαμε να αγκαλιάσουν τη φιλοπεριέργεια τους αντί να την καταπνίξουν κάτω από ένα συρφετό κανόνων;
Να έρθουν σε επαφή με τις θετικά ενισχυτικές συνέπειες της μάθησης˙ με τη χαρά που σου προσφέρει ένα διήγημα όταν κανείς δε σε απειλεί προκειμένου να διαβάσεις.
Εάν δεν φοβούνταν να απαντήσουν λάθος,  αν ρωτούσαν ξανά και ξανά, αν δοκίμαζαν τις εναλλακτικές τους και όποτε οι συνθήκες δεν επαρκούσαν ώστε να περνούν όμορφα, τολμούσαν να ζητήσουν κάτι άλλο. Κάτι καλύτερο. Ίσως τότε όμως να διαμορφώναμε άτομα με αυτοπεποίθηση και αυτοαποτελεσματικότητα, άτομα που δε θα ήταν μαθημένα να συμβιβάζονται και θα ακολουθούσαν πορείες και μονοπάτια με πάθος, όχι με συγκατάβαση.
Ερευνητικές φύσεις που δε θα βολεύονταν πίσω από εξηγήσεις που καταρρέουν σα σαθρά οικοδομήματα. Θα ερχόμασταν αντιμέτωποι με πολίτες συνηθισμένους να απαιτούν, να διεκδικούν. Θα ενθαρρύναμε την αλληλεγγύη, όχι τον κοινωνικό αυτοματισμό.
Ο ασφαλέστερος δρόμος για τη διατήρηση της καθεστηκυίας τάξης είναι να φοβίζεις τον κόσμο. Να τον κάνεις να αισθάνεται ανεπαρκής. Να περιβάλλεις τον θεμελιωδέστερο θεσμό, την εκπαίδευση, με έναν μανδύα μη-αποτελεσματικότητας, εκτός και εάν ακολουθηθούν συγκεκριμένες στρατηγικές αποφυγής της τιμωρίας: παπαγαλίστε.
Μην προσπαθήσετε να αναπαράγετε καινοτόμα γνώση, θα εκτεθείτε˙ κόψτε και ράψτε την ήδη υπάρχουσα βιβλιογραφία. Μη ρωτάς αν δε γνωρίζεις, θα αποκαλυφθεί η άγνοιά σου. Και θυμήσου: στη γωνία σε περιμένει το καρεκλάκι της σκέψης.
Αν ανοίγαμε τα μάτια των παιδιών, θα υπήρχε ο κίνδυνος να καταλάβουν. Να καταλάβουν τι έχουν σε αντιδιαστολή με τι θα έπρεπε να έχουν. Θα μάθαιναν να σκέφτονται αντί να αναπαράγουν, θα έθεταν ερωτήματα άβολα. Δε θα παπαγάλιζαν Αίσωπο˙ ύστερα δε θα παπαγάλιζαν Ιστορία και –αλίμονο!- στο τέλος δε θα παπαγάλιζαν ειδήσεις των 20.00.
Ίσως να προβληματίζονταν σχετικά με το γιατί ένα κράτος που καταδικάζει τη βία από όπου κι αν προέρχεται, διατηρεί εθνικές επετείους που όλες εξυμνούν γεγονότα βίαια. Μπορεί και να αρνούνταν να παρελάσουν σα πειθαρχημένα στρατιωτάκια εις μνήμην της (καλής;) βίας αυτής, αν συνειδητοποιούσαν πως το μιλιταριστικό βάδην παραπέμπει σε μέρες που κανείς δε θέλει να θυμάται.
Η αίγλη της αυθεντίας της εξουσίας θα ξέφτιζε απέναντι σε ανθρώπους που θα ασκούσαν συστηματικά κριτική. Μα τότε, ω τρισαλί, θα αναδυόταν ο πιο μύχιος φόβος όλως: η αποσταθεροποίηση του Συστήματός τους.
Σκέφτομαι μία από αυτές τις μέρες να μιλήσω στα πεντάχρονα για την κινηματική δύναμη του λαού.
Έχω την αίσθηση ότι θα κατανοήσουν την ανατροπή γρηγορότερα από την υπόλοιπη κοινωνία. Πιθανολογώ πως θα χτίσουν ένα φρούριο με τουβλάκια γύρω από τις καρέκλες και θα τις περιχύσουν με ζεστή σοκολάτα ώστε να μην μπορεί κανείς να καθίσει χωρίς να λερωθεί.
Τις Τετάρτες, θα ζητήσουν η απαίσια ψαρόσουπα να γίνει παστίτσιο. Και το σημαντικότερο; Θα έχουν στο τέλος συνειδητοποιήσει πως ό,τι κατάφεραν είναι νίκη δική τους. Συλλογική και αλληλέγγυη νίκη απέναντι στη δικτατορία της καρέκλας της (μη) σκέψης.

Πηγή: toportal.gr

Κυριακή, 8 Ιανουαρίου 2017

Εκδήλωση: Worldschooling (η οικουμενική εκπαίδευση): Παιδεία στα ανθρώπινα μέτρα – Εξωσχολισμός και φυσική μάθηση

lainie-miro

Το “σχολείο” του δρόμου και η οικουμενική εκπαίδευση

Κυριακή 15 Ιανουαρίου 2017, 18.00-21.00,

Impact Hub Athens, Καραΐσκάκη 28, Αθήνα

Είναι η εκπαίδευση δεδομένη ή μια δυναμική διαδικασία που διαρκεί σε όλη μας τη ζωή; Ποια είναι τα προσόντα και οι ιδιαίτερες ποιότητες που ευνοούνται από μια τέτοια φυσική και ολιστική προσέγγιση της μάθησης;
Με ποιο τρόπο μαθαίνουν καλύτερα τα παιδιά; Είναι η αυτοκατευθυνόμενη, μη-παρεμβατική, αυτοκινούμενη και ελεύθερη μαθησιακή διαδικασία ένας εφικτός τρόπος να αντιληφθούμε και να κατανοήσουμε την πολυπλοκότητα του κόσμου; Πως επηρεάζεται αυτή η διαδικασία από την σύγχρονη προηγμένη τεχνολογία;
Είναι το ταξίδι και η περιπλάνηση μια πρόσφορη μέθοδος ανακάλυψης και εξερεύνησης του κόσμου μας και κατάκτησης της γνώσης μέσω του βιώματος; Τι ρόλο παίζει η επαφή με την φύση σε όλη την μαθησιακή διαδικασία;
Τι εννοούμε όταν αναφερόμαστε στην έννοια του unschooling (εξωσχολισμού); Μπορεί να υπάρχει εκπαίδευση δίχως τα σχολεία; μπορεί να υπάρξει ουσιαστική μάθηση μέσα στο σχολείο; Είναι δυνατή η φυσιολογική ανάπτυξη και εξέλιξη του ανθρώπου, εκτός αναλυτικών προγραμμάτων, δεδομένης ύλης και αξιολόγησης;
Σε όλα αυτά και ακόμη περισσότερα καλούμαστε να συζητήσουμε με αφορμή αυτήν την ομιλία.
“Worldschooling” σημαίνει μαθαίνω από και εντός της οικουμένης. Δίνει αξία στην πραγματική ζωή, στις διαφορετικές εμπειρίες που αποτελούν πρόκληση για τις απόψεις μας, διευρύνει την προοπτική μας και μας εμπλουτίζει ως ανθρώπους. Είναι μια εκπαίδευση που εκτιμά το βίωμα πάνω απ’ όλα.Είναι μια διαδικασία που δίνει προτεραιότητα στην παιδεία της εξέλιξης, της παγκόσμιας γνώσης και σε θέματα όπως η κοινωνική δικαιοσύνη, το περιβάλλον, η φτώχεια και η ανάπτυξη. Είναι ένας τρόπος θέασης του κόσμου που προκαλεί συχνά τους παγιωμένους τρόπους μάθησης που είναι ευρωκεντρικοί, εγωκεντρικοί, εκπορευόμενοι από τη λευκή φυλή και στιγματισμένοι από την αποικιοκρατία.
Το θέμα είναι, επίσης, πως σημαίνει πολλά διαφορετικά πράγματα για διαφορετικούς ανθρώπους και προτεραιότητες στο worldschooling εξαρτάται από το πού στον κόσμο συμβαίνει, τόσο κυριολεκτικά όσο και μεταφορικά
ομιλητές: Lainie Liberti και Miro Siegel
Δηλώστε τη συμμετοχή σας εδώ μέσω Facebook.